Akreditifte en affetmeyen hatalar sürelerle ilgilidir. Mal tanımındaki bir uyumsuzluk bazen alıcının onayıyla aşılır. Ama süresi geçmiş bir akreditifte bankanın ödeme yükümlülüğü sona ermiştir; o noktadan sonra her şey alıcının iyi niyetine kalır.
Her akreditifte üç kritik tarih vardır. Üçü birbirine bağlıdır ve her birinin UCP 600'de ayrı kuralı vardır.
1. Son yükleme tarihi (44C: Latest Date of Shipment)
Malın en geç hangi tarihte yüklenmesi gerektiğini gösterir. Deniz yolunda yükleme tarihi, konşimentonun düzenlenme tarihidir; konşimento üzerinde tarihli ayrı bir "on board" notu varsa o not tarihi esas alınır (UCP 600 md. 20).
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Son yükleme tarihi, bankaların kapalı olduğu bir güne denk gelse bile uzamaz (md. 29c).
- Gemi gecikirse ya da konteyner zamanında limana ulaşmazsa, sorun sizindir. Planlamayı son güne değil, en az birkaç gün öncesine yapın.
- Metinde son yükleme tarihi yoksa, geçerlilik tarihi fiilen son sınır olur. Ama ibraz süresini de hesaba katmanız gerekir.
2. İbraz süresi (48: Period for Presentation)
Yüklemeden sonra belgeleri bankaya sunmak için kaç gününüz olduğunu gösterir. Metinde belirtilmemişse UCP 600 madde 14(c) devreye girer: Orijinal taşıma belgesi içeren ibraz, yükleme tarihinden itibaren en geç 21 takvim günü içinde yapılmalıdır.
Ama bu 21 günün bir sınırı daha vardır: Her durumda geçerlilik tarihinden sonra olamaz.
Sahada en sık görülen sorun, ibraz süresinin çok kısa yazılmasıdır. "Documents must be presented within 7 days after shipment" gibi bir şart, konşimentonun armatörden geç çıktığı, menşe belgesinin onaya takıldığı ya da belgelerin başka bir şehirden gelmesi gereken durumlarda yetmeyebilir. Bu süre, belgelerinizin hazırlanma gerçeğine göre metin aşamasında müzakere edilmelidir.
3. Geçerlilik tarihi ve yeri (31D: Date and Place of Expiry)
Belgelerin en geç hangi tarihte ve nerede ibraz edilmesi gerektiğini gösterir (md. 6). En çok gözden kaçan nokta yerdir.
- Geçerlilik yeri Türkiye ise belgelerinizi o tarihe kadar Türkiye'deki yetkili bankaya sunmanız yeterlidir.
- Geçerlilik yeri alıcının ülkesi ise belgelerin o tarihe kadar yurt dışındaki bankaya ulaşmış olması gerekir. Kurye süresi, sizin sürenizden düşer.
Geçerlilik tarihi bankanın kapalı olduğu bir güne (UCP 600 md. 36'da sayılan mücbir sebepler dışındaki bir nedenle, örneğin resmi tatil) denk gelirse, ilk banka iş gününe uzar (md. 29a). Ancak mücbir sebep nedeniyle banka kapalıyken süresi dolan bir akreditifte, banka tekrar açıldığında ödeme yükümlülüğü devam etmez (md. 36).
Üç tarih birlikte nasıl hesaplanır? Bir örnek
Bir akreditifte şu bilgiler olsun:
- Son yükleme tarihi: 15 Ekim
- İbraz süresi: belirtilmemiş (yani 21 gün)
- Geçerlilik tarihi: 30 Ekim, Türkiye
Malı 10 Ekim'de yüklediniz. İbraz için son gün hangisidir?
- 21 gün kuralına göre: 31 Ekim.
- Geçerlilik tarihine göre: 30 Ekim.
İkisinden önce gelen geçerlidir: 30 Ekim. 21 günün tamamını kullanamazsınız.
Şimdi aynı işlemde malı 15 Ekim'de yüklediğinizi düşünün. 21 gün kuralı 5 Kasım'ı gösterir, ama geçerlilik 30 Ekim'de dolar. İbraz süreniz fiilen 15 güne inmiştir. Belgelerinizin hazırlanması 15 günden uzun sürüyorsa, son güne kadar yüklemek sizi riske atar.
Kısa bir kural: Son ibraz günü = (yükleme tarihi + ibraz süresi) ile geçerlilik tarihinden erken olanı.
Tarih ifadelerinin anlamı (md. 3)
UCP 600, metinde kullanılan tarih ifadelerini de tanımlar:
- "On or about" belirtilen tarihin 5 takvim günü öncesi ve sonrasını kapsar; başlangıç ve bitiş günleri dahildir.
- "To", "until", "till", "from", "between" yükleme dönemini belirlerken belirtilen tarihi dahil eder.
- "Before" ve "after" belirtilen tarihi hariç tutar.
- Vade hesaplanırken "from" ve "after" belirtilen tarihi hariç tutar.
- Ayın "first half" ve "second half" ifadeleri 1-15 ve 16-son gün; "beginning", "middle", "end" ise 1-10, 11-20 ve 21-son gün anlamına gelir.
"Shipment before 15 October" yazan bir metinde 15 Ekim'de yapılan yükleme geç sayılır.
Bankanın inceleme süresi de bir süredir
Belgeleri ibraz ettikten sonra bankanın inceleme için en fazla 5 banka iş günü vardır (md. 14b). Uyumsuzluk bulursa bu süre içinde tüm rezervleri tek bildirimde iletmek zorundadır (md. 16). Bu, sizin için de bir takvimdir: Rezerv bildirimi gelirse, ibraz süresi ve geçerlilik tarihi hâlâ dolmamışsa düzeltilmiş belgeleri yeniden ibraz etme şansınız olabilir. Bu yüzden belgeleri son güne bırakmamak, yalnızca gecikme riskini değil, düzeltme imkanını da korur.
Süre hatalarını önlemek için pratik öneriler
- Metni kabul etmeden önce üretim, navlun ve belge hazırlama süresini geriye doğru hesaplayın.
- Geçerlilik yerinin Türkiye olmasını isteyin.
- İbraz süresi 21 günden kısaysa, belgelerinizin gerçekten o sürede hazır olup olmayacağını kontrol edin.
- Bayram ve yılbaşı dönemlerinde son yükleme tarihinin uzamadığını unutmayın.
- Belgeleri son güne bırakmayın; düzeltme payı bırakın.
- Süre uzatması gerekiyorsa tadili yüklemeden önce isteyin.
Sürelerle birlikte belgelerin tamamını ibrazdan önce kontrol etmek, rezerv riskini en aza indirir. Evrak hazırlığı ve ibraz takibi hizmetimizde bu takvimi sizin yerinize biz yönetiyoruz. Tüm kuralların özetini UCP 600 yazımızda bulabilirsiniz.
Özet
- Üç kritik tarih: son yükleme tarihi (44C), ibraz süresi (48), geçerlilik tarihi ve yeri (31D).
- İbraz süresi belirtilmemişse yükleme tarihinden itibaren 21 gündür, ama geçerlilik tarihini aşamaz.
- Geçerlilik tarihi resmi tatilde uzar; son yükleme tarihi uzamaz.
- Geçerlilik yeri yurt dışıysa belgelerin oraya zamanında ulaşması gerekir.
- "Before" ve "after" belirtilen tarihi hariç tutar.
Akreditifinizdeki süreler üretim ve sevkiyat planınıza uyuyor mu? Ücretsiz ön değerlendirme ile yüklemeden önce kontrol edelim.