Bir akreditif metninin en altında neredeyse her zaman aynı satır bulunur: "This credit is subject to UCP 600." Çoğu ihracatçı bu satırı okuyup geçer. Oysa bu satır, bankanın belgelerinize nasıl bakacağını, ne kadar süre inceleyeceğini, hangi hatayı rezerv sayacağını ve hangisini görmezden geleceğini belirler.
Kısacası akreditifte ödemeyi alıp alamayacağınız, büyük ölçüde UCP 600'ün birkaç maddesine bağlıdır.
UCP 600 nedir?
UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits), Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan akreditif kurallarıdır. 600 numaralı yayın olarak 1 Temmuz 2007'de yürürlüğe girdi ve 39 maddeden oluşur.
Kanun değildir; bir sözleşme kuralıdır. Akreditif metni UCP 600'e tabi olduğunu açıkça belirttiğinde bağlayıcı hale gelir (madde 1). Bugün dünyada açılan akreditiflerin neredeyse tamamı bu kurala tabidir. Bu yüzden Libya'daki bir amir banka ile İstanbul'daki bir ihbar bankası aynı belgeye aynı gözle bakar.
UCP 600'ün yanında iki tamamlayıcı kaynak daha vardır:
- ISBP 821: Bankaların belgeleri nasıl inceleyeceğine dair uluslararası standart uygulama rehberi (2023 revizyonu). UCP'yi değiştirmez; maddelerin sahada nasıl yorumlanacağını ayrıntılandırır.
- eUCP 2.1: Belgelerin kısmen ya da tamamen elektronik ibraz edildiği akreditifler için UCP 600'e ek kurallar.
İhracatçının bilmesi gereken 10 madde
1. Madde 4 ve 5: Banka malla değil, belgeyle ilgilenir
Akreditif, alıcıyla yaptığınız satış sözleşmesinden bağımsızdır (md. 4). Bankalar malla, hizmetle ya da performansla değil, yalnızca belgelerle ilgilenir (md. 5).
Pratik anlamı: Malınız kusursuz olabilir, alıcınız memnun olabilir. Ama belgede bir tutarsızlık varsa banka ödemeyi askıya alabilir. Tersine, belgeler uygunsa alıcının "malda sorun var" itirazı bankanın ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
2. Madde 6: Geçerlilik tarihi ve ibraz yeri
Her akreditif bir geçerlilik tarihi ve ibraz yeri belirtmek zorundadır. Belgelerin bu tarihe kadar, bu yerde (ya da yetkilendirilmiş bankada) ibraz edilmesi gerekir. Geçerlilik yeri alıcının ülkesiyse, belgelerinizi o tarihe kadar yurt dışındaki bankaya ulaştırmanız gerekir; kargo süresi sizin sorununuzdur.
3. Madde 7 ve 8: Amir bankanın ve teyit bankasının taahhüdü
Uygun ibraz yapıldığında amir banka ödemekle yükümlüdür (md. 7). Akreditife teyit eklenmişse, teyit bankası da amir bankadan bağımsız olarak aynı yükümlülüğü üstlenir (md. 8). Riskli bir amir bankada ödeme güvencesini gerçekten sağlayan şey çoğu zaman bu ikinci taahhüttür. Konuyu teyitli akreditif yazımızda ayrıntılı ele aldık.
4. Madde 10: Tadil sizin onayınız olmadan geçerli olmaz
Akreditif; amir banka, varsa teyit bankası ve lehtar (siz) kabul etmeden değiştirilemez ya da iptal edilemez. Bir tadili kısmen kabul etmek mümkün değildir; kısmi kabul, ret sayılır. "Şu tarihe kadar reddedilmezse kabul edilmiş sayılır" gibi ifadeler de dikkate alınmaz.
Bu, ihracatçının elindeki önemli bir kozdur: Aleyhinize bir değişikliği kabul etmek zorunda değilsiniz.
5. Madde 14: İnceleme standardı
UCP 600'ün kalbidir. Bankanın belgeleri nasıl incelediğini belirler:
- İnceleme için en fazla 5 banka iş günü vardır (14b).
- Belgelerdeki bilgiler birbirinin aynısı olmak zorunda değildir, ama çelişmemelidir (14d).
- Ticari fatura dışındaki belgelerde mal tanımı genel ifadelerle yazılabilir, yeter ki akreditifteki tanımla çelişmesin (14e).
- Orijinal taşıma belgesi içeren ibraz, yükleme tarihinden itibaren en geç 21 takvim günü içinde ve her durumda geçerlilik tarihinden önce yapılmalıdır (14c).
- Hangi belgeyle karşılanacağı belirtilmeyen bir şart ("mallar Türk menşeli olacaktır" gibi) yazılmamış sayılır (14h).
6. Madde 16: Rezerv bildirimi tek seferde yapılır
Banka belgeleri uygunsuz bulursa, tüm uyumsuzlukları tek bir bildirimde ve 5. banka iş günü sonuna kadar bildirmek zorundadır. Bu kurala uymayan banka, sonradan belgelerin uygun olmadığını ileri süremez. Rezervli bir ibrazda bildirimin süresi ve içeriği, tartışmanın sonucunu değiştirebilir.
7. Madde 18: Ticari fatura
Fatura lehtar tarafından, amirin (alıcının) adına ve akreditifle aynı para biriminde düzenlenir. İmza zorunlu değildir. En kritik nokta: faturadaki mal tanımı akreditifteki tanımla örtüşmelidir. Rezervlerin önemli bir kısmı burada doğar.
8. Madde 20: Konşimento
Konşimentonun taşıyanın adını göstermesi, taşıyan ya da kaptan (veya bunların acentesi) tarafından imzalanması ve malın gemiye yüklendiğini göstermesi gerekir. Yükleme tarihi, üzerinde ayrı bir "on board" notu yoksa konşimentonun düzenlenme tarihidir. Bu tarih, hem son yükleme tarihinin hem de 21 günlük ibraz süresinin başlangıç noktasıdır.
9. Madde 29: Tatil günü uzatması
Geçerlilik tarihi ya da son ibraz günü bankanın kapalı olduğu bir güne denk gelirse, süre ilk banka iş gününe uzar. Ama son yükleme tarihi uzamaz. Pek çok ihracatçı bu farkı bayram tatilinde öğrenir. Süreleri akreditifte süreler yazımızda örnekle anlattık.
10. Madde 30: Tolerans
Tutar, miktar veya birim fiyattan önce "about" ya da "approximately" kullanılmışsa yüzde 10 tolerans vardır. Mal adet ya da ambalaj birimiyle değil (ton, metre gibi) ölçülüyorsa ve toplam çekiliş akreditif tutarını aşmıyorsa, miktarda yüzde 5 fazla veya eksik kabul edilir. Dökme yüklerde bu madde, fazla yüklenen birkaç ton yüzünden gelen rezervi önler.
Kural kitabını okumak yeter mi?
Hayır. UCP 600 neyin kural olduğunu söyler; hangi durumda nasıl uygulanacağını ise ISBP 821 ve bankacılık pratiği belirler. Aynı metin iki farklı bankada farklı sorular doğurabilir. Asıl zorluk kuralı bilmek değil, kuralı sizin metninize ve belgelerinize uygulamaktır.
Bu yüzden en etkili yöntem, UCP 600'ün sizi koruduğu noktaları metin aşamasında görmek ve sizi zorlayacağı noktaları baştan düzeltmektir. Akreditif metni inceleme hizmetimiz tam olarak bunu yapar.
Özet
- UCP 600, akreditifin ICC tarafından yayımlanan 39 maddelik kural kitabıdır; metin ona tabi olduğunu belirttiğinde bağlayıcıdır.
- Banka malla değil belgeyle ilgilenir; belgeler aynı olmak zorunda değil, çelişmemelidir.
- İnceleme süresi en fazla 5 banka iş günü, taşıma belgeli ibraz süresi aksi yazmadıkça yükleme tarihinden itibaren 21 gündür.
- Tadil sizin onayınız olmadan geçerli olmaz.
- Son yükleme tarihi tatil nedeniyle uzamaz.
Elinizde UCP 600'e tabi bir akreditif metni mi var? Ücretsiz ön değerlendirme ile metni kabul etmeden önce riskli maddeleri görün.