Türk ihracatçılarının büyümek istediği pazarların önemli bir kısmı, aynı zamanda ödeme riskinin yüksek olduğu pazarlardır: döviz kısıtı yaşayan, transferlerin geciktiği, bankacılık sisteminin zayıf olduğu ya da siyasi belirsizliğin sürdüğü ülkeler. Bu pazarlarda alıcılar genellikle peşin ödemez; ihracatçı da mal mukabili riski alamaz. Akreditif bu yüzden en sık kullanılan çözümdür.
Ama riskli bir pazarda akreditif tek başına güvence değildir. Akreditifin gücü, onu açan bankanın ve bulunduğu ülkenin gücü kadardır.
1. Amir banka riski
Akreditifte ödeme taahhüdünü amir banka verir (UCP 600 md. 7). Amir bankanın mali gücü zayıfsa, belgeleriniz kusursuz olsa bile ödeme gecikebilir.
Ne yapmalı: Satış anlaşmasından önce amir bankanın adını öğrenin ve bankanızla konuşun: Bu banka ile çalışıyorlar mı, teyit verirler mi? Hiçbir banka teyit vermiyorsa, bu en açık uyarı işaretidir.
2. Ülke ve transfer riski
Amir banka güçlü olsa bile, ülkede döviz kısıtı ya da transfer engeli varsa ödeme yurt dışına çıkamayabilir. Bu risk bankanın iradesi dışındadır.
Ne yapmalı: Bu risk ancak teyit ile taşınır. Teyit bankası, amir bankadan ve onun ülkesinden bağımsız olarak ödeme taahhüdü verir (UCP 600 md. 8). Riskli pazarda teyitsiz akreditif, riski bankaya değil size bırakır. Ayrıntılar teyitli akreditif yazımızda.
3. "Teyitli görünen" teyitsiz akreditif
Metinde teyit talimatı (49: CONFIRM) yer alabilir, ama bu teyidin fiilen eklendiği anlamına gelmez. Türkiye'deki banka riski almak istemezse akreditifi teyitsiz ihbar eder.
Tunus vakamızda tam olarak bu yaşandı: Metin teyit istiyordu ve teyit bankası da belirtilmişti, ama işlem teyitsiz ihbar edildi. Durum metin kabul edilmeden fark edildiği için düzeltme talebiyle çözüldü.
Ne yapmalı: İhbar mektubunda teyidin eklendiğini yazılı olarak görmeden yüklemeye başlamayın.
4. Belge ve tasdik yükü
Bazı pazarlarda akreditifler ağır belge şartları içerir: konsolosluk veya büyükelçilik tasdikli menşe şahadetnamesi, oda onayı, belirli ifadelerin belgeye eklenmesi ya da çıkarılması, çok menşeli beyanlar. Her ek şart, hem maliyet hem süre hem de rezerv riskidir.
Libya vakamızda menşe şahadetnamesi birden fazla menşe ülkesinin beyanını, belirsiz bir kelimenin çıkarılmasını ve hem Ticaret Odası hem konsolosluk tasdikini istiyordu. Bu tek belge, açılıştan sonraki tadillerin büyük kısmının sebebi oldu.
Ne yapmalı: Tasdik isteyen her belge için "kim düzenleyecek, kim tasdik edecek, kaç gün sürer?" sorusunu metin aşamasında sorun ve ibraz süresini buna göre isteyin. Menşe belgelerinin ayrıntıları için menşe belgeleri yazımıza bakabilirsiniz.
5. Yaptırım ve uyum (compliance) riski
Bankalar, yaptırım listelerini ve yüksek riskli bölgeleri tarar. Taraflardan biri, gemi, liman ya da malın kendisi bu taramaya takılırsa, banka işlemi durdurabilir ya da hiç işleme almayabilir. Bu durumda akreditifin UCP 600'e tabi olması sizi korumaz.
Ne yapmalı: Alıcıyı, varış limanını, gemiyi ve ürünü satıştan önce bankanızla paylaşın ve işlemi yürütüp yürütmeyeceklerini sorun. Bankanın "hayır" cevabını yüklemeden önce almak, yüklemeden sonra almaktan çok daha ucuzdur.
6. Tadil trafiği ve vade riski
Riskli pazarlarda akreditifler açıldıktan sonra sık değişir. Her tadil ayrı masraf, ayrı yazışma ve yeni bir süre penceresi demektir. Vadeli akreditiflerde ise amir banka ve ülke riski vade boyunca devam eder.
Ne yapmalı: Metni taslak aşamasında tek bir düzeltme listesiyle temizleyin. Vadeli akreditifte vadeyi mümkün olduğunca kısa ve konşimento tarihine bağlı kurun; uzun vade ile riskli banka bir aradaysa teyit şarttır. Bkz. vadeli akreditif.
Satmadan önce kısa kontrol listesi
- Amir banka kim, Türkiye'deki bankam teyit verir mi, maliyeti ne?
- Ülkede döviz veya transfer kısıtı var mı?
- Metinde hangi belgeler tasdik istiyor, kaç gün sürer?
- Taraflar, gemi ve ürün bankanın uyum taramasından geçer mi?
- Vade ne kadar ve neye bağlı?
- Teyit, tasdik ve tadil masrafları fiyata dahil mi?
Özet
- Riskli pazarda akreditifin gücü, amir bankanın ve ülkenin gücüyle sınırlıdır.
- Ülke ve transfer riski ancak teyitle taşınır.
- Metindeki teyit talimatı yetmez; teyidin eklendiğini ihbar mektubunda görün.
- Tasdik yükü ve tadil trafiği, bu pazarlarda en sık gecikme sebebidir.
- Yaptırım taramasını yüklemeden önce bankanızla netleştirin.
Bu kontrolleri işlem kurulurken birlikte yapmak için teyit alınabilirlik analizi hizmetimize göz atabilirsiniz.
Riskli bir pazara ilk kez akreditifle mi satıyorsunuz? Ücretsiz ön değerlendirme için metni gönderin, yüklemeden önce riskleri birlikte görelim.